Księgi gruntowe i plany miast jako źródła genealogiczne – relacja ze spotkania w MBP w Lublinie

W dniu 16 stycznia 2026 roku w Filia nr 21 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Lublinie odbyło się spotkanie tematyczne zorganizowane wspólnie przez Lubelskie Towarzystwo Genealogiczne oraz gospodarzy miejsca – Filię nr 21 MBP. Wydarzenie zgromadziło osoby zainteresowane genealogią, historią lokalną oraz wykorzystaniem źródeł archiwalnych w badaniach nad przeszłością rodzin i społeczności miejskich.

Prelegentem spotkania był Jacek Chojnowski , który zaprezentował temat:

„Księgi gruntowe i plany miast jako źródła genealogiczne na przykładzie Końskowoli i Wąwolnicy XVIII i XIX wieku”. Wystąpieniu towarzyszyła bogata prezentacja multimedialna, oparta na materiałach archiwalnych, planach miast, mapach historycznych oraz przykładach konkretnych zapisów źródłowych.

W pierwszej części referatu prelegent wprowadził uczestników w zagadnienie socjotopografii, czyli metody badawczej pozwalającej na odtworzenie historycznej struktury przestrzennej miejscowości. Wyjaśnił, w jaki sposób analiza rozmieszczenia zabudowy, własności nieruchomości, ciągów sąsiedzkich, a także struktur wyznaniowych i zawodowych mieszkańców może znacząco wzbogacić badania genealogiczne. Podkreślił, że genealogia nie ogranicza się wyłącznie do metryk, lecz może i powinna wykorzystywać szerokie spektrum źródeł administracyjnych i kartograficznych.

Następnie omówione zostały podstawowe informacje historyczne i topograficzne dotyczące Końskowoli i Wąwolnicy, w tym ich położenie, funkcje miejskie oraz znaczenie w regionie w XVIII i XIX wieku. Szczególną uwagę poświęcono planom miast, m.in. planowi Końskowoli z 1827 roku oraz planowi Wąwolnicy z 1821 roku, które pozwalają na identyfikację rynku, ulic, obiektów sakralnych, ratusza, zabudowy mieszkalnej i gospodarczej.

Istotnym elementem wystąpienia była analiza ksiąg gruntowych dla klucza końskowolskiego z lat 1808–1811. Prelegent szczegółowo omówił informacje, jakie można w nich odnaleźć: opisy nieruchomości, nazwiska właścicieli, położenie parceli, wartości transakcji, obciążenia hipoteczne, historię własności, a także dane dotyczące praw rzemieślniczych czy posiadania określonych przywilejów. Zaprezentowane przykłady konkretnych wpisów pokazały, jak precyzyjne i cenne genealogicznie mogą być tego typu źródła.

W dalszej części spotkania przedstawiono rejestry mieszkańców, księgi miejskie oraz księgi transakcji wieczystych z Wąwolnicy. Na ich podstawie możliwe było nie tylko ustalenie relacji rodzinnych pomiędzy osobami występującymi w dokumentach, ale także rekonstrukcja struktury władzy miejskiej, procesów dziedziczenia oraz obrotu nieruchomościami. Szczególnie interesujące dla uczestników okazały się przykłady zapisek zawierających wyraźnie wskazane pokrewieństwa oraz przypadki, w których dane genealogiczne można było powiązać z konkretną parcelą na planie miasta.

Osobny blok tematyczny dotyczył prawa propinacji w miastach królewskich oraz jego znaczenia dla funkcjonowania miast i ich mieszkańców. Na przykładzie Wąwolnicy omówiono procedury uzyskiwania prawa propinacji, licytacje, kontrakty oraz osoby zaangażowane w prowadzenie browarów i austerii. Wątek ten pokazał, jak źródła gospodarcze i prawne mogą dostarczać dodatkowych informacji o statusie społecznym i aktywności ekonomicznej przodków.

Spotkanie zakończyło się porównaniem planów Końskowoli i Wąwolnicy, podsumowaniem wniosków badawczych oraz krótką prezentacją wybranej bibliografii i źródeł archiwalnych, z których korzystał prelegent. Uczestnicy mieli również możliwość zadawania pytań i dyskusji, co potwierdziło duże zainteresowanie tematyką oraz praktycznym zastosowaniem zaprezentowanych metod w indywidualnych badaniach genealogicznych.